De Centrale Commissie voor de Rijnvaart (CCR) heeft in het kader van de plenaire voorjaarszitting op 4 juni jongstleden in aanwezigheid van het Europese binnenvaartbedrijfsleven de gevolgen van de economische crisis voor de Rijn- en binnenvaart besproken. De binnenvaart heeft sinds het vierde kwartaal van 2008 gedeeltelijk zwaar te lijden onder de inkrimping van de handelsactiviteiten. De sterke daling van de vraag naar vervoer en van de vrachtprijzen heeft, samen met de beschikbaarheid van omvangrijke laadcapaciteiten op de markt, de economische situatie van de binnenvaart de laatste maanden aanzienlijk verslechterd en talrijke ondernemingen hebben te kampen met ernstige liquiditeitsproblemen. In de discussie is vooral ingegaan op de vraag of de sector door uitstel van bepaalde reglementaire voorschriften financieel kan worden ontlast.

BIJLAGE

I. Algemene situatie
De door de Rijnvaart vervoerde volumes zijn in 2008 met 1,7% teruggelopen. Hoewel de eerste negen maanden van het jaar met uitzondering van de aardolieproducten gekenmerkt werden door een toenemende activiteit, werd deze tendens in de laatste maanden van het jaar abrupt onderbroken. Vanaf oktober is er een duidelijke daling van de vraag vaststelbaar en deze negatieve tendens heeft zich in de eerste maanden van 2009 nog versterkt. In de havens van Antwerpen en Rotterdam, die voor de Rijnvaart van groot belang zijn, zijn de overgeslagen volumes in het eerste kwartaal van 2009 respectievelijk 19,3 % en 11 % lager dan in het eerste kwartaal van 2008.

II. Gevolgen van de economische crisis
De inkrimping van de vervoersactiviteiten die eind 2008 inzette, heeft zich in 2009 verder voortgezet. Getroffen werden vooral het containervervoer, het vervoer voor de staalnijverheid en de chemie, en, zij het in mindere mate, het vervoer van kolen. De daling in het getransporteerd volume lag begin dit jaar, afhankelijk van de sector, tussen de 11 % en 37 %.

Deze ontwikkeling brengt de binnenvaart in moeilijk vaarwater: een aantal schepen ligt inmiddels stil, omdat er onvoldoende goederen voor transport worden aangeboden. Daar komt nog bij dat er de afgelopen jaren juist zeer veel nieuwe schepen in de vaart zijn genomen, waardoor er ruimschoots laadruimte beschikbaar is. De huidige vrachtprijzen zijn nauwelijks voldoende om de kosten te dekken.

De voor de binnenvaart belangrijkste sectoren verwachten voor het einde van het jaar geen noemenswaardige opleving en als de economische crisis dus nog enige tijd aanhoudt, hetgeen waarschijnlijk is, zal een aantal scheepsexploitanten tegen het einde van het jaar financiële problemen krijgen.

De omvang van de gevolgen voor de binnenvaart op lange termijn is nu nog niet af te zien. Het is belangrijk dat de binnenvaart erin slaagt de tijdelijke crisis te doorstaan en de huidige transportcapaciteit te handhaven, zodat zij zodra de economie herstelt, in staat is haar marktaandeel waar te nemen.


III. Getransporteerde goederen
De in de drogeladingvaart getransporteerde volumes zijn gezien over het gehele jaar 2008 met 2,5 % gedaald. Vooral in de tweede helft van het jaar werd een daling van 5,2 % geconstateerd, die een rechtstreeks gevolg is van de economische crisis.

• In de landbouwsector liepen de vervoerde volumes in 2008 met 2,4 % terug. De economische crisis heeft echter in de landbouwsector niet zo’n sterke impact gehad als in de andere sectoren.
• De getransporteerde volumes in de staalnijverheid daalden in 2008 met 3,8 %. Deze sector is zwaar getroffen door de economische crisis en het feit dat de uitvoer vanuit Europa tot stilstand kwam. De sterke afname in het vervoer van staalproducten begon al in oktober en spitste zich daarna steeds verder toe. In de maanden januari en februari 2009 lag de daling van het volume rond de 38 %. Het vervoer van grondstoffen stortte echter pas in de maand december in met een daling van 25,6 %, hetgeen in 2009 alleen nog maar slechter werd. De gegevens die voor deze sector tot eind maart beschikbaar zijn, laten nog geen tekenen zien dat de negatieve tendens op korte termijn zou omkeren. Voor de Rijnvaart is een reële groei van de vraag naar vervoer voor het derde kwartaal van 2009 dan ook niet erg waarschijnlijk.
• Het vervoer van kolen nam in de loop van 2008 met 3,1 % af en met 6,9 % in de tweede helft van 2008. Wel moet erop worden gewezen dat deze sector minder gevoelig is voor de economische crisis dan de staalsector, chemie of het containersegment, ondanks het feit dat een groot gedeelte van deze producten gebruikt wordt voor de productie van elektriciteit voor de industrie. De invoer van kolen zal in 2009 blijven dalen en in het licht van de algemene economische context de vraag naar vervoer niet positief beïnvloeden.
• Het volume van over de Rijn vervoerd bouwmateriaal steeg in 2008, aangezien de conjunctuur in de eerste negen maanden van het jaar gunstig was. De gevolgen van de crisis waren niet zo snel merkbaar als in de overige sectoren, aangezien de bouwactiviteiten reeds gaande waren. Vandaar dat pas in de eerste maanden van 2009 een duidelijke knik van 30 % in de getransporteerde volumes optrad. Deze ontwikkeling schijnt zich op dit moment voort te zetten, ondanks de lancering van omvangrijke openbare werken die tot doel hebben de gevolgen van de crisis voor de bouwsector af te zwakken.
• Het containervervoer op de Rijn lag tot mei 2008 op een hoger niveau dan in het voorgaande jaar 2007. In juni zette zich een daling in. Vanaf september ging het nog steiler bergafwaarts en deze tendens zette zich tot in het voorjaar van 2009 voort. Over het hele jaar gezien lag het over de Rijn vervoerde volume containers 5 % lager dan in 2007. In december 2008 lag het vervoerde volume zelfs 24 % onder dat van december 2007 en aan het begin van 2009 liepen de cijfers nog verder terug. Deze tendens heeft zich in de loop van de eerste maanden van 2009 voortgezet. De ontwikkeling van het containervervoer is een weerspiegeling van de activiteit in de zeehavens, waar meteen vanaf het begin van de crisis de overslag qua volume dramatisch terugliep.